Η αναστολή της στρατιωτικής βοήθειας και των πληροφοριών προς την Ουκρανία από την κυβέρνηση Τραμπ έχει κάποια δικαιολογία, αλλά ενέχει επίσης σοβαρούς κινδύνους.
Το επιχείρημα υπέρ είναι ότι είναι ο μόνος τρόπος για να κάνει την ουκρανική κυβέρνηση να εμπλακεί σε σοβαρές διαπραγματεύσεις και τελικά να συμφωνήσει σε μια συμβιβαστική ειρήνη. Προηγουμένως, αρνήθηκε να το πράξει, αποκλείοντας τις συνομιλίες με τον Πούτιν και θέτοντας δημοσίως όρους όχι για ειρήνη αλλά για «νίκη».
Ακόμη και στην περιβόητη συνάντηση του προέδρου Ζελένσκι με τον πρόεδρο Τραμπ και τον αντιπρόεδρο Βανς στο Οβάλ Γραφείο στις 28 Φεβρουαρίου, ήταν ακόμη σαφές ότι ο Ζελένσκι ήλπιζε να πείσει την αμερικανική κυβέρνηση να υποστηρίξει τις ουκρανικές θέσεις που θα καθιστούσαν αδύνατη οποιαδήποτε ειρηνευτική διευθέτηση με τη Ρωσία και θα απαιτούσαν από τις ΗΠΑ να συνεχίσουν επ’ αόριστον να παρέχουν στην Ουκρανία στρατιωτική και οικονομική βοήθεια.
Ωστόσο, για να επιτευχθεί μια ειρηνευτική διευθέτηση είναι σαφές ότι η Ρωσία θα πρέπει επίσης να συμβιβαστεί στις προηγούμενες απαιτήσεις της, ιδίως έναντι της Ουκρανίας, καθώς ορισμένες από αυτές δεν θα μπορούσαν -και δεν θα έπρεπε- να γίνουν αποδεκτές από οποιαδήποτε ουκρανική κυβέρνηση. Και έτσι, πολύ εύστοχα, ο Τραμπ απείλησε επίσης τη Ρωσία με νέες επιζήμιες κυρώσεις, εάν απορρίψει τη συμφωνία και επιλέξει να συνεχίσει τον πόλεμο.
Αυτοί οι απαράδεκτοι ρωσικοί όροι περιλαμβάνουν την απαίτηση του Πούτιν ότι, σε αντάλλαγμα για την κατάπαυση του πυρός, η Ουκρανία θα πρέπει να αποσυρθεί από το σύνολο των τεσσάρων επαρχιών που η Ρωσία ισχυρίζεται ότι έχει προσαρτήσει, αλλά που οι ουκρανικές δυνάμεις εξακολουθούν να κατέχουν – συμπεριλαμβανομένων των πρωτευουσών των επαρχιών Χερσώνα και Ζαπορίζια- και ότι η Ουκρανία θα πρέπει να μειώσει τις ένοπλες δυνάμεις της σε σημείο που θα είναι ουσιαστικά ανυπεράσπιστη.
Είναι σαφές ότι διεξάγεται μια συζήτηση μεταξύ των ρωσικών ελίτ σχετικά με το αν θα πρέπει να επιμείνουν σε αυτά τα αιτήματα ή να συμβιβαστούν σε αυτά. Στο τέλος βέβαια, ο πρόεδρος Πούτιν θα αποφασίσει και δεν ξέρουμε τι συμβαίνει στο μυαλό του. Φαίνεται πιθανό ότι δεν έχει αποφασίσει ακόμη, έστω και μόνο επειδή η πορεία των γεγονότων στο πεδίο της μάχης παραμένει ασαφής. Μέχρι τώρα, η Ρωσία προχωράει, αλλά μόνο πολύ αργά και με βαριές απώλειες.
Όμως, κατά την άποψη ενός μέλους της ρωσικής ελίτ (που προηγουμένως ήταν κοντά στον Πούτιν) με το οποίο μίλησα τον περασμένο Ιούνιο, ενώ ο Πούτιν είναι πραγματιστής που είναι πρόθυμος να συμβιβαστεί αν αυτή είναι η καλύτερη επιλογή, αν η Ουκρανία καταρρεύσει στρατιωτικά, τότε, μέσα στο μυαλό του Πούτιν, «ο Πέτρος και η Αικατερίνη περιμένουν ακόμα» – μια αναφορά στους δύο Ρώσους μονάρχες που κατέκτησαν το μεγαλύτερο μέρος της Ουκρανίας από τους Τούρκους και τους Πολωνούς τον 17ο και τον 18ο αιώνα. Ο κίνδυνος, λοιπόν, της αναστολής της βοήθειας προς την Ουκρανία από τον Τραμπ είναι ότι θα ενθαρρύνει τους Ρώσους σκληροπυρηνικούς -συμπεριλαμβανομένης της σκληροπυρηνικής πλευράς του Πούτιν- να απορρίψουν τον συμβιβασμό και να επιμείνουν σε μια μεγαλύτερη νίκη.
Αυτό θα ήταν ένα φοβερό λάθος από την πλευρά της ρωσικής κυβέρνησης. Διότι η Μόσχα έχει τώρα ορατή τη δυνατότητα για κάτι που αναζητούσε μάταια για περισσότερες από τρεις δεκαετίες, υπό τον Γκορμπατσόφ, τον Γέλτσιν και τον Πούτιν: μια μεγάλη και διαρκή συμφωνία με τις Ηνωμένες Πολιτείες, που θα τερματίσει τις προσπάθειες της Ουάσινγκτον να αποκλείσει τη Ρωσία από τη διαβούλευση για θέματα ευρωπαϊκής ασφάλειας και να καταστρέψει το καθεστώς της ως μεγάλης δύναμης. Θα ήταν μια πράξη ιστορικής ανοησίας από την πλευρά της Μόσχας να το πετάξει στα σκουπίδια για χάρη της κατάληψης μερικών κατεστραμμένων πόλεων στην ανατολική Ουκρανία, που κατοικούνται από πικρά αγανακτισμένους ανθρώπους.
Ωστόσο, αποξενώνοντας ριζικά τους Αμερικανούς Δημοκρατικούς και πολλούς Ευρωπαίους και ενθαρρύνοντας μια εχθρική (και ψευδή) ρητορική ότι η παρούσα ειρηνευτική διαδικασία συνεπάγεται «παράδοση» στη Ρωσία, η κυβέρνηση Τραμπ μπορεί να έχει επιδεινώσει μια αδυναμία της ειρηνευτικής διαδικασίας στην Ουκρανία και, πράγματι, οποιωνδήποτε άλλων συμφωνιών που συνάπτουν οι ΗΠΑ: ότι, σύμφωνα με τα λόγια ενός Ρώσου αξιωματούχου (που απηχούνταν από τις παρατηρήσεις εκείνων από πολλές χώρες), «καμία συμφωνία που υπογράφεται με την Ουάσινγκτον δεν μπορεί να στηριχθεί για περισσότερο από τέσσερα χρόνια το πολύ».
Με άλλα λόγια, δεν μπορεί να υπάρξει καμία εγγύηση ότι, εάν οι αμερικανικές εκλογές οδηγήσουν σε νίκη του αντίθετου κόμματος, μια νέα κυβέρνηση δεν θα διαλύσει απλώς όλα όσα συμφώνησε η προηγούμενη κυβέρνηση – κάτι που φάνηκε ενδεικτικά από τη συμπεριφορά της προηγούμενης κυβέρνησης Τραμπ σε σχέση με την πυρηνική συμφωνία με το Ιράν το 2017. Εάν οι Δημοκρατικοί και οι πολιτικοί τους σύμμαχοι στην Ευρώπη πιστεύουν ή μπορούν να ισχυριστούν εύλογα ότι μια συμφωνία που έκανε ο Τραμπ συνιστά απλώς «προδοσία» της Ουκρανίας, της δημοκρατίας, της «τάξης που βασίζεται σε κανόνες» κ.ο.κ., τότε, εάν κερδίσουν το 2028, μπορεί κάλλιστα να μπουν στον πειρασμό να ακυρώσουν ή να υπονομεύσουν οποιαδήποτε συμφωνία με τη Ρωσία.
Και δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι, ενώ οι δυτικές κυβερνήσεις και τα μέσα ενημέρωσης μιλούν ακατάπαυστα για το πώς «η Ρωσία δεν μπορεί να είναι αξιόπιστη» και ότι, ως εκ τούτου, πρέπει να δοθούν στην Ουκρανία «μόνιμες, ατσάλινες εγγυήσεις» για τη μελλοντική της ασφάλεια (λες και τέτοια πράγματα υπήρξαν ποτέ ή θα μπορούσαν να υπάρξουν στην ιστορία), μια μακρά σειρά από εγκαταλελειμμένες συνθήκες και αθετημένες υποσχέσεις τα τελευταία 30 χρόνια δίνουν στους Ρώσους τουλάχιστον εξίσου πολλούς λόγους να μην εμπιστεύονται τη Δύση.
Δύο πράγματα είναι επομένως απαραίτητα για οποιαδήποτε σταθερή ειρηνευτική διευθέτηση: Πρώτον, και προφανώς, πρέπει να είναι μια τέτοια που τόσο η Ουκρανία όσο και η Ρωσία να μπορούν να ζήσουν, έστω και απρόθυμα, και η οποία επομένως να ικανοποιεί τους πιο βασικούς τους όρους. Δεύτερον, πρέπει να είναι όσο το δυνατόν πιο επίσημη, λεπτομερής και διπλωματικά ισχυρή. Όπως φέρεται να έχει προτείνει ο Πούτιν, αυτό δεν χρειάζεται να καθυστερήσει την κατάπαυση του πυρός, αρκεί το βασικό πλαίσιο της ειρήνης να είναι εκ των προτέρων σταθερά και δημόσια καθηλωμένο. Αυτό σημαίνει, μεταξύ άλλων, ότι πρέπει να υπογραφεί υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Εθνών και να περιλαμβάνει ειρηνευτές από ηγετικά μέλη του «Παγκόσμιου Νότου», τους οποίους η Ρωσία δεν θα ήθελε καθόλου να αποξενώσει.
Ωστόσο, η απειλή ότι, σε κάποιο στάδιο, θα παραβιαστεί ένας διακανονισμός δεν προέρχεται μόνο από τη Ρωσία. Οι Ουκρανοί εξτρεμιστές θα είναι βαθιά δυσαρεστημένοι με οποιαδήποτε συμβιβαστική ειρήνη και μπορεί να μπουν στον πειρασμό να συνεχίσουν την εκστρατεία δολοφονιών φιλορώσων αξιωματούχων στις κατεχόμενες περιοχές της Ουκρανίας, καθώς και ηγετικών στελεχών της ίδιας της Ρωσίας. Εάν αυτό συμβεί μετά από μια ειρηνευτική διευθέτηση, θα θεωρηθεί από τη Ρωσία (και μεγάλο μέρος της διεθνούς κοινότητας) ως τρομοκρατία και θα αντιμετωπιστεί αναλόγως.
Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο οποιαδήποτε ειρηνευτική διευθέτηση, όσο επώδυνη και αν είναι για την Ουκρανία, πρέπει επίσης να ικανοποιεί τις πραγματικές ανάγκες της. Αυτός είναι επίσης ο λόγος για τον οποίο η κυβέρνηση Τραμπ πρέπει να συνεχίσει να προσπαθεί να συνεργαστεί με τους Βρετανούς και τους Ευρωπαίους, λέγοντάς τους ταυτόχρονα ξεκάθαρα και απερίφραστα ότι ένα αμερικανικό «στήριγμα» για μια ευρωπαϊκή «ειρηνευτική» δύναμη στην Ουκρανία – και η ίδια η ειρηνευτική δύναμη – αποκλείονται, καθώς θα ισοδυναμούσαν στην πραγματικότητα με μια υπόσχεση του ΝΑΤΟ να πολεμήσει τη Ρωσία σε περίπτωση νέου πολέμου. Ειδικά καθώς η Ουάσιγκτον μειώνει τον ρόλο της στην Ευρώπη, η ΕΕ και τα ευρωπαϊκά κράτη θα διαδραματίσουν τον βασικό μελλοντικό ρόλο στην ανασυγκρότηση της Ουκρανίας, στη χρηματοδότηση της Ουκρανίας και, ως εκ τούτου, στον επηρεασμό της Ουκρανίας.
Για να διαρκέσει μια ειρηνευτική διευθέτηση, είναι σημαντικό τα ευρωπαϊκά κράτη να χρησιμοποιήσουν τη βοήθειά τους και να επηρεάσουν την Ουκρανία με τρόπους που δεν θα διατηρήσουν ή θα επαναφέρουν βαθιές εντάσεις με τη Ρωσία. Ο μακροπρόθεσμος, προσεκτικά σχεδιασμένος ευρωπαϊκός επανεξοπλισμός είναι απαραίτητος εάν οι ευρωπαϊκές χώρες πρόκειται να αναλάβουν την ευθύνη για τη δική τους άμυνα, να ανακουφίσουν το βάρος των ΗΠΑ και επίσης -παραδόξως- να αναπτύξουν την αυτοπεποίθηση και το αίσθημα ασφάλειας που είναι απαραίτητα για την εγκαθίδρυση μιας σταθερής και ειρηνικής σχέσης με τη Ρωσία. Αυτός ο επανεξοπλισμός είναι ένα εντελώς διαφορετικό ζήτημα από εκείνο του εξοπλισμού της Ουκρανίας για πόλεμο επ’ αόριστον, πόσο μάλλον της επέμβασης εκεί.
Προς το παρόν, η (υπερβολική) εμφάνιση ρήξης με τις ΗΠΑ έχει οδηγήσει πολλά από τα ευρωπαϊκά κατεστημένα σε μια κατάσταση που πλησιάζει την υστερία. Αυτό περιλαμβάνει την ενθάρρυνση της ουκρανικής κυβέρνησης να θέσει όρους για την ειρήνη που θα καταστήσουν αδύνατη τη συμφωνία με τη Μόσχα και προτάσεις ότι μπορούν να υποστηρίξουν την Ουκρανία στην απόρριψη του συμβιβασμού και στη συνέχιση του πολέμου χωρίς τη βοήθεια της Ουάσιγκτον. Αυτό όχι μόνο θα διακινδύνευε την καταστροφή για την Ουκρανία, αλλά θα την εξασφάλιζε ουσιαστικά.
Οι ΗΠΑ, η Ευρώπη, η Ρωσία και η Ουκρανία έχουν τώρα την ευκαιρία να επιτύχουν την ιστορική ευκαιρία που προσέφερε ο Μιχαήλ Γκορμπατσόφ, ενός «κοινού ευρωπαϊκού σπιτιού» που θα είναι επίσης ένα ευρωπαϊκό «σπίτι με πολλά δωμάτια» που θα εξασφαλίζει την ειρήνη και την ασφάλεια στην ήπειρο και θα επιτρέπει στις ΗΠΑ να ξεφύγουν από το κόστος και τους κινδύνους των ευρωπαϊκών τους δεσμεύσεων. Χάσαμε αυτή την ευκαιρία μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου και πολλές καταστροφές είχαν ως αποτέλεσμα, με μεγαλύτερη από αυτές τον πόλεμο στην Ουκρανία. Δεν πρέπει να τη χάσουμε ξανά.
Πηγή: Responsible Statecraft
