Η συμμετοχή ως εικονικός διαχειριστής σε μια εταιρεία δεν συνεπάγεται αυτομάτως ποινική ή οικονομική ευθύνη – Τι εξετάζουν οι δικαστικές Αρχές, πότε στοιχειοθετείται συνέργεια και ποιες ποινές προβλέπει ο νόμος.
Η υπόθεση του κυκλώματος φοροδιαφυγής στη Θεσσαλονίκη, με τη δικογραφία να περιλαμβάνει 1.283 πρόσωπα, φέρνει στο προσκήνιο ένα κρίσιμο νομικό ζήτημα: Ποια είναι η τύχη όσων εμφανίζονταν ως διαχειριστές επιχειρήσεων, ενώ στην πραγματικότητα τις αποφάσεις φέρεται να λάμβαναν άλλοι;
Οι λεγόμενοι «αχυράνθρωποι» βρίσκονται πλέον αντιμέτωποι με σοβαρά ερωτήματα για την ποινική και οικονομική τους ευθύνη. Μάλιστα, αρκετοί από τους εμπλεκόμενους υποστηρίζουν ότι δέχθηκαν να εμφανίζονται ως διαχειριστές έναντι μικρής χρηματικής αμοιβής, χωρίς να έχουν πραγματικό έλεγχο στις επιχειρήσεις.
Ωστόσο, η απουσία ουσιαστικής διοίκησης δεν σημαίνει απαραίτητα και απαλλαγή από τις ευθύνες. Καθοριστικό ρόλο θα παίξουν όσα γνώριζε κάθε πρόσωπο, οι ενέργειές του και ο βαθμός συμμετοχής του στον μηχανισμό που ερευνάται.
Πότε ευθύνονται οι «αχυράνθρωποι»
Σύμφωνα με νομικές εκτιμήσεις, ο όρος «αχυράνθρωπος» δεν αποτελεί αυτοτελές ποινικό αδίκημα. Η νομική αντιμετώπιση κάθε προσώπου εξαρτάται από τα πραγματικά περιστατικά και κυρίως από το εάν γνώριζε ότι η ιδιότητά του χρησιμοποιούνταν για την εξυπηρέτηση παράνομων δραστηριοτήτων.
Η πραγματική άγνοια ουσιωδών περιστατικών μπορεί να αποκλείσει τον δόλο. Αντίθετα, εάν αποδειχθεί ότι κάποιος παραχώρησε συνειδητά το όνομα, την υπογραφή ή τους προσωπικούς του κωδικούς για να διευκολύνει παράνομες πράξεις, μπορεί να αντιμετωπίσει ποινικές κατηγορίες.
Στο πλαίσιο της έρευνας αξιολογούνται στοιχεία όπως οι υπογραφές σε εταιρικά έγγραφα, η παραχώρηση κωδικών TAXISnet, η διάρκεια της συνεργασίας, οι χρηματικές αμοιβές και οι επικοινωνίες με τα πρόσωπα που φέρονται να είχαν τον πραγματικό έλεγχο.
Η οικονομική ανάγκη ενός προσώπου μπορεί να εξηγήσει τις συνθήκες κάτω από τις οποίες δέχθηκε να συμμετάσχει, δεν αποδεικνύει όμως από μόνη της ούτε την ενοχή ούτε την αθωότητά του.
Οι κατηγορίες και οι ποινές που προβλέπονται
Στη δικογραφία περιλαμβάνονται, κατά περίπτωση, κατηγορίες για συγκρότηση, διεύθυνση και ένταξη σε εγκληματική οργάνωση, απάτη σε βάρος του Δημοσίου, συνέργεια, πλαστογραφία και νομιμοποίηση εσόδων από εγκληματικές δραστηριότητες.
Η ένταξη σε εγκληματική οργάνωση μπορεί να επισύρει κάθειρξη έως δέκα έτη και χρηματική ποινή. Για την απάτη σε βάρος του Δημοσίου με ζημία άνω των 120.000 ευρώ προβλέπεται, υπό τις νόμιμες προϋποθέσεις, κάθειρξη τουλάχιστον δέκα ετών και χρηματική ποινή.
Ωστόσο, η συμμετοχή σε μία συγκεκριμένη παράνομη πράξη δεν σημαίνει αυτομάτως ότι κάποιος συμμετείχε και σε εγκληματική οργάνωση. Για τη συγκεκριμένη κατηγορία πρέπει να αποδειχθεί συνειδητή ένταξη σε ομάδα με οργανωμένη δομή και διαρκή εγκληματική δράση.
Επιπλέον, η μικρή χρηματική αμοιβή που φέρεται να λάμβαναν ορισμένοι εικονικοί διαχειριστές δεν αποτελεί από μόνη της λόγο απαλλαγής, εφόσον αποδειχθεί ότι γνώριζαν και διευκόλυναν τον παράνομο μηχανισμό.
Κινδυνεύουν να πληρώσουν τα χρέη των εταιρειών;
Εκτός από τις ποινικές διώξεις, ένα από τα μεγαλύτερα ερωτήματα αφορά τις οικονομικές συνέπειες για όσους εμφανίζονταν ως διαχειριστές.
Η φορολογική νομοθεσία προβλέπει προσωπική και αλληλέγγυα ευθύνη συγκεκριμένων διοικούντων για εταιρικές οφειλές, εφόσον πληρούνται σωρευτικά οι νόμιμες προϋποθέσεις. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η ιδιότητα του προσώπου, ο χρονικός σύνδεσμός του με τις οφειλές και η υπαιτιότητά του για τη μη καταβολή τους.
Αντίστοιχες προβλέψεις υπάρχουν και για τις ασφαλιστικές οφειλές προς τον ΕΦΚΑ.
Εδώ υπάρχει, όμως, μία σημαντική διαφοροποίηση: Η απλή αναγραφή κάποιου ως διαχειριστή στα εταιρικά έγγραφα δεν αρκεί πάντοτε για να του καταλογιστεί το σύνολο των χρεών.
Εξετάζεται εάν ασκούσε πραγματικά διοίκηση, εάν διαχειριζόταν τραπεζικούς λογαριασμούς, εάν λάμβανε αποφάσεις και εάν είχε ουσιαστική συμμετοχή στη λειτουργία της επιχείρησης.
Μάλιστα, η φορολογική νομοθεσία προβλέπει ότι και πρόσωπα που ασκούν στην πράξη τη διοίκηση μπορούν να υπέχουν ευθύνη, ακόμη και αν δεν εμφανίζονται επισήμως ως διαχειριστές.
Ο ισχυρισμός ότι κάποιος ήταν απλώς «στα χαρτιά» χρειάζεται, επομένως, συγκεκριμένα αποδεικτικά στοιχεία. Για την απαλλαγή από την προσωπική ευθύνη λόγω έλλειψης υπαιτιότητας, το βάρος απόδειξης φέρει ο ενδιαφερόμενος, σύμφωνα με τις σχετικές διατάξεις.
Τι μπορεί να αλλάξει την εξέλιξη της υπόθεσης
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η ενδεχόμενη συνεργασία κατηγορουμένων με τις Αρχές. Η ουσιαστική συμβολή στην αποκάλυψη μιας εγκληματικής οργάνωσης μπορεί, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις που ορίζει ο νόμος, να οδηγήσει σε ευνοϊκότερη ποινική μεταχείριση.
Αντίστοιχα, η ρύθμιση ή η εξόφληση εταιρικών οφειλών δεν συνεπάγεται αυτομάτως απαλλαγή από όλες τις ποινικές κατηγορίες, καθώς κάθε αδίκημα εξετάζεται ξεχωριστά.
Η δικαστική διερεύνηση καλείται πλέον να διαχωρίσει όσους ενδεχομένως χρησιμοποιήθηκαν εν αγνοία τους από εκείνους που γνώριζαν και συμμετείχαν συνειδητά στη λειτουργία του μηχανισμού.
Το βασικό ερώτημα δεν είναι απλώς ποιος εμφανιζόταν στα χαρτιά ως διαχειριστής, αλλά ποιος γνώριζε, ποιος αποφάσιζε και ποιος συνέβαλε στις πράξεις που ερευνώνται. Μέχρι να υπάρξουν τελεσίδικες δικαστικές αποφάσεις, για όλους τους κατηγορουμένους ισχύει το τεκμήριο αθωότητας.
