Μέσα σε λιγότερο από 36 ώρες, η χάρτης ισχύος στη Νότια Υεμένη ανατράπηκε. Οι Χούθι κατέλαβαν το λιμάνι της Μόκα και έφτασαν στη νευραλγική νήσο Περίμ, αγγίζοντας πλέον με το χέρι τον έλεγχο ενός από τα πιο κρίσιμα θαλάσσια περάσματα του πλανήτη — το Μπαμπ ελ Μαντέμπ. Η εξέλιξη πυροδοτεί σκληρό blame game ανάμεσα σε Ριάντ, Ουάσινγκτον και τους συμμάχους της κυβέρνησης της Υεμένης, ενώ οι αγορές πετρελαίου ήδη τρέμουν.
Η ταχύτητα ήταν πρωτόγνωρη. Οι υποστηριζόμενοι από το Ιράν Χούθι δεν αρκέστηκαν στην κατάληψη ενός λιμανιού-κλειδί· προχώρησαν αμέσως παραλιακά και έφτασαν στο κέντρο του στενού που συνδέει την Ερυθρά Θάλασσα με τον Κόλπο του Άντεν. Το αποτέλεσμα είναι μια νέα γεωπολιτική πραγματικότητα που δεν αφορά μόνο τον εμφύλιο της Υεμένης, αλλά ολόκληρη την παγκόσμια ναυτιλία και την αγορά ενέργειας.
Πώς έπεσε η Μόκα και ακολούθησε το Περίμ
Η κατάληψη της Μόκα λειτούργησε ως το πρώτο ντόμινο. Οι κυβερνητικές δυνάμεις της Υεμένης υποχώρησαν χωρίς να προβάλουν την αναμενόμενη αντίσταση, παραδίδοντας στους Χούθι ένα λιμάνι με τεράστια γεωγραφική και στρατιωτική αξία.
Η προέλαση δεν σταμάτησε εκεί. Οι μαχητές των Χούθι κατευθύνθηκαν αμέσως προς το Μπαμπ ελ Μαντέμπ και έφτασαν στη νήσο Περίμ, γνωστή και ως Μαγιούν — ένα νησί που ελέγχει ουσιαστικά την πρόσβαση από τον Κόλπο του Άντεν προς την Ερυθρά Θάλασσα.
Η κατάληψή του προσθέτει ένα ακόμη επίπεδο πίεσης στη διεθνή ναυσιπλοΐα, σε μια στιγμή που η Σαουδική Αραβία έχει αυξήσει τη σημασία της συγκεκριμένης διαδρομής για τις εξαγωγές της, καθώς η αστάθεια στα Στενά του Ορμούζ έχει ήδη περιορίσει τις εναλλακτικές οδούς.
Το αίτημα για αεροπορική κάλυψη που… δεν ήρθε ποτέ εγκαίρως
Σύμφωνα με πληροφορίες, οι κυβερνητικές δυνάμεις της Υεμένης είχαν προειδοποιήσει εκ των προτέρων για την επικείμενη επίθεση και ζήτησαν αεροπορική υποστήριξη από τη Σαουδική Αραβία.
Υψηλόβαθμη στρατιωτική πηγή της Υεμένης αναφέρει ότι υπήρξε επικοινωνία με την CENTCOM, την Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ, και ότι η ενημέρωση που δόθηκε ήταν πως η σαουδαραβική αεροπορική στήριξη θα έφτανε εγκαίρως. Ωστόσο, αυτή δεν εμφανίστηκε στην ώρα της και η Μόκα τελικά έπεσε.
Το ζήτημα αυτό έχει μετατραπεί στο επίκεντρο μιας έντονης αντιπαράθεσης ευθυνών ανάμεσα στους εμπλεκόμενους. Από την πλευρά της, η Ουάσινγκτον επαναλαμβάνει πως συνεχίζει να συνεργάζεται με τους περιφερειακούς συμμάχους της, δίνοντας έμφαση στην προστασία της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας, ενώ ταυτόχρονα πιέζει τους εταίρους της να αναλάβουν μεγαλύτερο μερίδιο ευθύνης.
Ακόμη πιο αποκαλυπτική είναι η πληροφορία ότι ο Ντόναλντ Τραμπ φέρεται να απέρριψε αίτημα του πρίγκιπα διαδόχου Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν για άμεσα αμερικανικά πλήγματα κατά των Χούθι, επιλέγοντας —προς το παρόν— να μην εμπλακεί στρατιωτικά.
Ένας στρατός με «φαντάσματα» στα χαρτιά
Η απουσία αεροπορικής κάλυψης δεν εξηγεί από μόνη της γιατί η άμυνα κατέρρευσε τόσο γρήγορα. Το πρόβλημα είναι βαθύτερο και χρόνιο.
Οι κυβερνητικές δυνάμεις της Υεμένης ταλανίζονται εδώ και χρόνια από ελλείψεις σε διοίκηση, συντονισμό και στελέχωση. Αναφορές που επικαλούνται δυτικές πηγές κάνουν λόγο ακόμη και για «φανταστικό» προσωπικό στις επίσημες καταστάσεις δύναμης ορισμένων μονάδων — δηλαδή, ο πραγματικός αριθμός μαχητών ήταν σημαντικά μικρότερος από αυτόν που εμφανιζόταν στα επίσημα έγγραφα.
Σε αυτό προστίθενται και οι εσωτερικές διαιρέσεις ανάμεσα στις δυνάμεις που αντιτίθενται στους Χούθι. Παρά τον κοινό αντίπαλο, οι διαφορετικές πολιτικές και στρατιωτικές παρατάξεις δεν λειτουργούν υπό ενιαία διοίκηση, κάτι που καθιστά αδύνατη μια συντονισμένη αντίδραση σε στιγμές κρίσης όπως αυτή.
Το κενό που άφησαν πίσω τους τα Εμιράτα
Ένας ακόμη καθοριστικός παράγοντας είναι η αποχώρηση των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων από το πεδίο της Υεμένης. Το Άμπου Ντάμπι αποτελούσε βασικό στρατιωτικό πυλώνα του υπό σαουδαραβική ηγεσία συνασπισμού που πολεμούσε τους Χούθι επί χρόνια.
Η αποχώρησή του άφησε κενά που δεν καλύφθηκαν ποτέ πλήρως, ενώ οι σχέσεις Ριάντ – Άμπου Ντάμπι επιβαρύνονταν ήδη από σοβαρές διαφωνίες γύρω από τη στρατηγική στην Υεμένη. Η ταχύτητα της νέας προέλασης των Χούθι αποτυπώνει, σε μεγάλο βαθμό, αυτή ακριβώς την απουσία συνοχής.
Παράλληλα, η αμερικανική παρουσία στη Σαουδική Αραβία έχει ενισχυθεί σημαντικά. Πάνω από 100 Αμερικανοί στρατιωτικοί σύμβουλοι φέρεται να παρέχουν πληροφορίες και υποστήριξη σε θέματα στοχοποίησης, με τον συνολικό αριθμό αμερικανικού προσωπικού στη χώρα να εκτιμάται ακόμη υψηλότερος. Το ερώτημα που προκύπτει είναι προφανές: πώς, παρά αυτή την ενισχυμένη υποστήριξη σε επίπεδο πληροφοριών, οι Χούθι κατάφεραν να προελάσουν τόσο γρήγορα και τόσο αποτελεσματικά.
Γιατί τρέμουν οι αγορές ενέργειας
Το πραγματικό διακύβευμα ξεπερνά κατά πολύ τα σύνορα της Υεμένης. Το Μπαμπ ελ Μαντέμπ είναι η πύλη προς τη Διώρυγα του Σουέζ και μία από τις πιο κρίσιμες εμπορικές αρτηρίες μεταξύ Ασίας και Ευρώπης.
Η περιοχή έχει ήδη πληγεί σοβαρά από τις επιθέσεις των Χούθι εναντίον εμπορικών πλοίων τα προηγούμενα χρόνια. Η νέα προέλαση αυξάνει δραματικά τον κίνδυνο περαιτέρω περιορισμού της ναυσιπλοΐας και ανόδου του κόστους μεταφοράς σε παγκόσμια κλίμακα.
Η ανησυχία εντείνεται από το γεγονός ότι η κρίση στην Ερυθρά Θάλασσα ξεσπά ταυτόχρονα με την αναταραχή στα Στενά του Ορμούζ. Δύο από τα πιο κρίσιμα σημεία διέλευσης πλοίων παγκοσμίως βρίσκονται πλέον, ταυτόχρονα, υπό βαριά γεωπολιτική πίεση.
Οι συνέπειες έχουν ήδη αρχίσει να αποτυπώνονται στις τιμές: το πετρέλαιο τύπου Brent ξεπέρασε τα 100 δολάρια το βαρέλι. Παράλληλα, η Σαουδική Αραβία αντιμετωπίζει προβλήματα και στις δικές της εξαγωγικές υποδομές, μετά την προσωρινή διακοπή λειτουργίας του αγωγού East-West έπειτα από επίθεση με drones. Ο συνδυασμός αυτών των δύο κρίσεων περιορίζει δραματικά τα περιθώρια ελιγμών για τις παγκόσμιες πετρελαϊκές ροές.
Το ερώτημα που κρίνει τα πάντα
Η νέα πραγματικότητα στην Υεμένη φέρνει την Ουάσινγκτον και το Ριάντ αντιμέτωπες με ένα δύσκολο δίλημμα. Μια πιο ενεργή στρατιωτική ενίσχυση των κυβερνητικών δυνάμεων θα μπορούσε να οδηγήσει σε βαθύτερη αμερικανική εμπλοκή, σε μια στιγμή που η στρατιωτική ισχύς των ΗΠΑ είναι ήδη τεντωμένη λόγω της ευρύτερης έντασης με το Ιράν.
Από την άλλη πλευρά, η διατήρηση της σημερινής παθητικής στάσης αφήνει τους Χούθι ελεύθερους να εδραιώσουν και να επεκτείνουν περαιτέρω την παρουσία τους κατά μήκος της Ερυθράς Θάλασσας.
Το κρίσιμο ερώτημα πλέον είναι ένα: θα σταματήσει η προέλαση στο Μπαμπ ελ Μαντέμπ, ή αποτελεί μόλις την αρχή μιας ευρύτερης προσπάθειας των Χούθι να επεκτείνουν τον έλεγχό τους προς ανατολικότερα σημεία της χώρας; Η κινητικότητα των δυνάμεων στο πεδίο δείχνει, σύμφωνα με αναλυτές, πως η επιχείρηση δεν έχει απαραίτητα ολοκληρωθεί.
