Μια νέα, ιδιαίτερα επικίνδυνη φάση της ενεργειακής κρίσης στη Μέση Ανατολή ανοίγει, με την Ελλάδα να βρίσκεται μεταξύ των ευρωπαϊκών οικονομιών που έχουν πολλούς λόγους να παρακολουθούν στενά τις εξελίξεις. Η αντιπαράθεση ΗΠΑ–Ιράν μεταφέρεται πλέον με μεγαλύτερη ένταση στο οικονομικό και ενεργειακό πεδίο, με την Ουάσιγκτον να προετοιμάζει ένα νέο, εξαιρετικά αυστηρό πακέτο κυρώσεων και την Τεχεράνη να απειλεί ότι η απάντησή της μπορεί να φτάσει έως τη διακοπή των πετρελαϊκών εξαγωγών από τον Περσικό Κόλπο.
Η αγορά πετρελαίου έχει ήδη ενσωματώσει σημαντικό γεωπολιτικό premium. Το Brent κινείται το πρωί της Δευτέρας στην περιοχή των 93 δολαρίων το βαρέλι, υποχωρώντας περισσότερο από 1%, μετά όμως από άνοδο άνω του 5% την προηγούμενη εβδομάδα. Την Παρασκευή είχε κλείσει στα 94,39 δολάρια το βαρέλι, καθώς οι επενδυτές προεξοφλούσαν αυξανόμενο κίνδυνο περιορισμού της προσφοράς από τη Μέση Ανατολή.
Η σημερινή διόρθωση, επομένως, δεν αποτελεί απαραίτητα ένδειξη αποκλιμάκωσης. Αντίθετα, αποδίδεται σε μεγάλο βαθμό σε κατοχύρωση κερδών και στην αναμονή για το εύρος των νέων αμερικανικών μέτρων. Η αγορά περιμένει να διαπιστώσει εάν οι κυρώσεις θα περιοριστούν στο Ιράν ή εάν θα επεκταθούν και σε χώρες και επιχειρήσεις που εξακολουθούν να συναλλάσσονται με την Τεχεράνη.
Η απειλή που αλλάζει τα δεδομένα
Το στοιχείο που προκαλεί τη μεγαλύτερη ανησυχία είναι η νέα προειδοποίηση της ιρανικής ηγεσίας ότι, εάν συνεχιστεί αυτό που χαρακτηρίζει «οικονομικό πόλεμο», μπορεί να επιχειρήσει να εμποδίσει συνολικά τις εξαγωγές πετρελαίου από τον Κόλπο.
Μια τέτοια εξέλιξη θα ξεπερνούσε κατά πολύ το ζήτημα των ίδιων των ιρανικών εξαγωγών. Το πραγματικό διακύβευμα είναι η δυνατότητα μεταφοράς πετρελαίου και άλλων ενεργειακών προϊόντων από ολόκληρη την περιοχή μέσω του Στενού του Ορμούζ.
Και η κατάσταση στη ναυσιπλοΐα είναι ήδη εξαιρετικά προβληματική. Η κίνηση εμπορικών πλοίων μέσω των Στενών έχει υποχωρήσει περίπου 90% σε σχέση με τα επίπεδα πριν από τη σύγκρουση. Το Σαββατοκύριακο λιγότερα από 20 πλοία μεταφοράς εμπορευμάτων πέρασαν από το κρίσιμο θαλάσσιο πέρασμα, με μόλις τέσσερα να καταγράφονται την Κυριακή.
Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο στοιχείο πίσω από την επιμονή των υψηλών τιμών του πετρελαίου. Η αγορά δεν αντιμετωπίζει πλέον μόνο έναν θεωρητικό γεωπολιτικό κίνδυνο. Αντιμετωπίζει πραγματικό περιορισμό της ναυσιπλοΐας σε μία από τις σημαντικότερες ενεργειακές αρτηρίες του πλανήτη.
Γιατί αφορά άμεσα την Ελλάδα
Για την ελληνική οικονομία το πρώτο κανάλι μετάδοσης είναι προφανές τα καύσιμα.
Η διατήρηση του Brent πάνω από τα 90 δολάρια και κυρίως μια ενδεχόμενη νέα εκτίναξή του δημιουργούν συνθήκες για πρόσθετες πιέσεις στις διεθνείς τιμές βενζίνης και diesel. Η επίπτωση στις ελληνικές αντλίες δεν είναι αυτόματη ούτε ισόποση, καθώς μεσολαβούν οι διεθνείς τιμές των προϊόντων, η ισοτιμία ευρώ-δολαρίου, τα περιθώρια διύλισης και εμπορίας και η φορολογία. Ωστόσο, μια παρατεταμένη άνοδος του αργού δύσκολα μπορεί να αφήσει ανεπηρέαστη τη λιανική.
Ακόμη μεγαλύτερη σημασία αποκτά αυτή τη στιγμή το diesel. Η κρίση δεν αφορά μόνο την ποσότητα αργού πετρελαίου που φτάνει στις αγορές, αλλά και την επάρκεια συγκεκριμένων ποιοτήτων αργού και διυλισμένων προϊόντων.
Οι αγορές μεσαίων αποσταγμάτων εμφανίζουν ήδη σημαντική ένταση, ενώ τα περιθώρια στο gasoil έχουν κινηθεί σε εξαιρετικά υψηλά επίπεδα. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και χωρίς μια νέα μεγάλη άνοδο του Brent, το diesel μπορεί να παραμείνει ακριβό λόγω των προβλημάτων στην ίδια την αλυσίδα διύλισης και εφοδιασμού.
Ο δεύτερος κίνδυνος είναι το ηλεκτρικό ρεύμα
Η δεύτερη γραμμή μετάδοσης της κρίσης στην Ελλάδα περνά από το φυσικό αέριο και την ηλεκτρική ενέργεια.
Η ελληνική αγορά ηλεκτρισμού έχει πλέον πολύ υψηλότερη συμμετοχή των ΑΠΕ σε σχέση με το παρελθόν, γεγονός που περιορίζει την έκθεση στις διεθνείς τιμές καυσίμων. Ωστόσο, οι μονάδες φυσικού αερίου εξακολουθούν να παίζουν καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση της οριακής τιμής, ιδιαίτερα τις ώρες χαμηλής παραγωγής από ΑΠΕ και υψηλής ζήτησης.
Περσικός Κόλπος
Ο Περσικός Κόλπος δεν είναι μόνο πετρελαϊκή αρτηρία. Είναι κρίσιμος και για τις παγκόσμιες ροές LNG. Οποιαδήποτε νέα σοβαρή διαταραχή στη ναυσιπλοΐα μπορεί να προκαλέσει άνοδο των διεθνών τιμών φυσικού αερίου και LNG και, μέσω αυτών, να μεταφερθεί στις ευρωπαϊκές αγορές ηλεκτρισμού.
Για την Ελλάδα αυτό σημαίνει ότι ένα παρατεταμένο ενεργειακό σοκ θα μπορούσε να ανακόψει τη σημαντική αποκλιμάκωση του ενεργειακού κόστους που έχει καταγραφεί σε σχέση με τις κορυφώσεις της προηγούμενης κρίσης.
