Μια οργανωμένη διαδικτυακή απάτη μεγάλης κλίμακας εκμεταλλεύεται τον πόνο του πολέμου στην Ουκρανία για να αποσπάσει χιλιάδες ευρώ από άνδρες που αναζητούν σύντροφο. Επιτήδειοι παρουσιάζονται ως γυναίκες εγκλωβισμένες σε περιοχές υπό ρωσική κατοχή, χρησιμοποιούν κλεμμένες φωτογραφίες, πλαστά έγγραφα και εικόνες επεξεργασμένες με τεχνητή νοημοσύνη και ζητούν χρήματα για να «διαφύγουν» και να συναντήσουν τους άνδρες με τους οποίους έχουν χτίσει εικονικές σχέσεις.
Η έρευνα σε 58 τέτοιες υποθέσεις αποκάλυψε ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο: σταδιακή οικοδόμηση εμπιστοσύνης, ολοένα πιο δραματικές ιστορίες και τελικά οικονομικά αιτήματα. Σε μία περίπτωση ένας άνδρας έστειλε περίπου 9.000 ευρώ. Σε άλλη, το ποσό έφτασε τα 2.500 ευρώ πριν το θύμα αντιληφθεί την απάτη.
Πώς στήνεται η παγίδα
Οι περισσότερες γνωριμίες ξεκινούν σε διεθνείς ιστότοπους γνωριμιών. Οι απατεώνες συστηνόνται ως Ουκρανές που ζουν σε κατεχόμενες περιοχές όπως η Ενερχοντάρ στη Ζαπορίζια. Αποφεύγουν συστηματικά τις βιντεοκλήσεις, επικαλούμενοι ασταθές διαδίκτυο ή παλιές συσκευές. Η επικοινωνία μεταφέρεται γρήγορα σε email, Telegram ή WhatsApp.
Με τον καιρό η ιστορία γίνεται πιο δραματική: ανεργία, έλλειψη τροφής, νοσηλεία λόγω εξάντλησης, ανάγκη για χρήματα ώστε να περάσουν σημεία ελέγχου ή να πληρώσουν «χρέη» που εμποδίζουν τη διαφυγή. Οι άνδρες λαμβάνουν φωτογραφίες της «καθημερινότητας» στις κατεχόμενες περιοχές και ακόμη και αντίγραφα διαβατηρίων.
Η πραγματικότητα είναι διαφορετική. Πολλές φωτογραφίες ανήκουν σε άλλες γυναίκες – συχνά δημοφιλείς δημιουργούς περιεχομένου από Ρωσία, Μολδαβία ή άλλες χώρες. Ορισμένες εικόνες και βίντεο φέρουν ξεκάθαρα ίχνη επεξεργασίας με τεχνητή νοημοσύνη. Τα διαβατήρια παρουσιάζουν ανύπαρκτους αριθμούς, λάθος γραμματοσειρές και φωτογραφίες τοποθετημένες ψηφιακά.
Οι περιπτώσεις του Στέφαν και του Κάρστεν
Ο 48χρονος Αυστριακός Στέφαν γνώρισε μέσω ιστοσελίδας γνωριμιών μια γυναίκα που παρουσιαζόταν ως Αλόνα από την Ενερχοντάρ. Για τρεις μήνες αντάλλασσαν μακροσκελή μηνύματα. Εκείνη ισχυριζόταν ότι δεν είχε κινητό και συνδεόταν μόνο από δημόσιο Wi-Fi. Όταν ζήτησε χρήματα μέσω Western Union για να εγκαταλείψει την περιοχή, του ζήτησε να δηλώσει ως χώρα παραλαβής την Ουκρανία – ενώ υποτίθεται βρισκόταν σε ζώνη υπό ρωσικό έλεγχο, όπου η υπηρεσία δεν λειτουργεί. Ο Στέφαν σταμάτησε εγκαίρως.
Ο Γερμανός Κάρστεν δεν στάθηκε το ίδιο τυχερός. Η «Βικτόρια» του ζήτησε διαδοχικά ποσά για σημεία ελέγχου και χρέη. Έστειλε συνολικά 2.500 ευρώ. Όταν ζήτησε φωτογραφία με τις βαλίτσες της και ένα χαρτί με το όνομά του, έλαβε εικόνα που αποδείχθηκε επεξεργασμένη με AI. Τα έγγραφα που του έστειλε ήταν πλαστά.
Περίπου 200 ύποπτα αιτήματα
Οργανώσεις που βοηθούν ανθρώπους να φύγουν από τα κατεχόμενα δέχονται τα τελευταία χρόνια δεκάδες αιτήματα από άνδρες του εξωτερικού που ζητούν βοήθεια για τη «διάσωση» γυναικών που γνώρισαν στο διαδίκτυο. Ορισμένοι έχουν ήδη στείλει χρήματα. Η συνάντηση δεν πραγματοποιείται ποτέ.
Από τις 58 περιπτώσεις που εξετάστηκαν, σε 22 εντοπίστηκαν πραγματικές γυναίκες πίσω από τις φωτογραφίες. Οι περισσότερες ζουν σε ελεγχόμενες από την ουκρανική κυβέρνηση περιοχές ή στο εξωτερικό. Καμία δεν βρισκόταν στα κατεχόμενα. Σε αρκετές περιπτώσεις οι ταυτότητες ήταν εντελώς κατασκευασμένες.
Πώς να προστατευτείτε
Οι ειδικοί συμβουλεύουν σαφή μέτρα: απαίτηση ζωντανής βιντεοκλήσης από την αρχή, χωρίς αποδοχή δικαιολογιών για κακή σύνδεση. Αίτημα να δείξει ο συνομιλητής τον χώρο στον οποίο βρίσκεται σε πραγματικό χρόνο. Αποφυγή αποστολής χρημάτων σε πρόσωπα που έχουν γνωριστεί αποκλειστικά διαδικτυακά, ιδιαίτερα όταν προβάλλεται επείγουσα ανάγκη διάσωσης.
Όσοι θέλουν να βοηθήσουν πραγματικά ανθρώπους σε κατεχόμενες περιοχές καλό είναι να απευθύνονται αποκλειστικά σε επαληθευμένες ανθρωπιστικές οργανώσεις και όχι σε άγνωστα πρόσωπα από ιστοσελίδες γνωριμιών.
Η απάτη εκμεταλλεύεται ταυτόχρονα τον πόθο για σχέση και την ανθρώπινη συμπόνια απέναντι στα θύματα του πολέμου. Όσο πιο δραματική η ιστορία και όσο πιο έντονη η συναισθηματική πίεση, τόσο μεγαλύτερος ο κίνδυνος.
