Οι εξαγωγές πετρελαίου από τη Μέση Ανατολή, εξαιρουμένου του Ιράν, ξεπέρασαν τα επίπεδα που ίσχυαν πριν από τη σύγκρουση για πρώτη φορά από την έναρξη της αμερικανο-ισραηλινής επίθεσης κατά του Ιράν στα τέλη Φεβρουαρίου, καθώς οι παραγωγοί του Κόλπου βασίζονται όλο και περισσότερο σε αγωγούς και εναλλακτικές θαλάσσιες οδούς για να μειώσουν την εξάρτησή τους από τα Στενά του Ορμούζ.
Στοιχεία της εταιρείας παρακολούθησης θαλάσσιων μεταφορών Kpler, τα οποία επικαλείται το Γαλλικό Πρακτορείο Ειδήσεων (AFP), έδειξαν ότι ο εβδομαδιαίος μέσος όρος των περιφερειακών αποστολών πετρελαίου ξεπέρασε για αρκετές ημέρες το επίπεδο προ της σύγκρουσης, το οποίο ανερχόταν σε περίπου 18 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως.
Οι εξαγωγές αργού πετρελαίου και μόνο επέστρεψαν στα επίπεδα προ του πολέμου τον Σεπτέμβριο, με τουλάχιστον 16,5 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως να εξέρχονται από την περιοχή (εξαιρουμένου του Ιράν), σύμφωνα με την Kpler.
Η ανάκαμψη αυτή σημειώνεται παρά τις συνεχιζόμενες επιθέσεις σε πλοία που διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ και τις προσπάθειες του Ιράν να περιορίσει τη διέλευση από τη στρατηγικής σημασίας αυτή θαλάσσια οδό. Η Kpler ανέφερε ότι περίπου το 40% των εξαγωγών πετρελαίου παρακάμπτει πλέον τα Στενά του Ορμούζ, ενώ μεγάλο μέρος του αργού που εξακολουθεί να διέρχεται από τα στενά μεταφορτώνεται μεταξύ δεξαμενόπλοιων σε ανοιχτή θάλασσα. Σημαντικό μέρος των ποσοτήτων που διοχετεύονται μέσω εναλλακτικών οδών μεταφέρεται με αγωγούς που διαχειρίζονται η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Αυτή η μεταβολή επέτρεψε στους εξαγωγείς να αποκαταστήσουν τους όγκους των εξαγωγών, ακόμη και όταν οι συνθήκες εντός και γύρω από τα Στενά του Ορμούζ απέχουν πολύ από το φυσιολογικό. Πριν από τη σύγκρουση, περίπου το ένα πέμπτο των παγκόσμιων προμηθειών πετρελαίου διερχόταν από τα στενά.
Το Ιράν εξακολουθεί να διεκδικεί τον έλεγχο της διόδου και τα πλοία που πλέουν χωρίς την άδειά του εξακολουθούν να διατρέχουν κίνδυνο επίθεσης. Ωστόσο, περισσότερα πλοία έχουν καταφέρει να εξέλθουν από τον Κόλπο, ενώ οι εναλλακτικές διαδρομές λειτουργούν με υψηλή δυναμικότητα.
Η Σαουδική Αραβία έχει επωφεληθεί ιδιαίτερα από την επαναλειτουργία του αγωγού «Ανατολής-Δύσης» (East-West pipeline), ο οποίος συνδέει τις κύριες περιοχές παραγωγής πετρελαίου του βασιλείου στα ανατολικά με το λιμάνι Γιανμπού στην Ερυθρά Θάλασσα. Ο αγωγός παρέχει στο σαουδαραβικό αργό πετρέλαιο μια διαδρομή προς τις διεθνείς αγορές που δεν απαιτεί τη διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ.
Η αναλύτρια της Kpler, Amena Bakr, δήλωσε ότι ο αγωγός επαναλειτούργησε στις 22 Σεπτεμβρίου, αφού είχε τεθεί εκτός λειτουργίας στις 11 Σεπτεμβρίου λόγω πληγμάτων που εξαπολύθηκαν από το Ιράκ. Τα ΗΑΕ διαθέτουν επίσης μια εναλλακτική οδό εξαγωγής μέσω του αγωγού που συνδέει τα πετρελαϊκά πεδία του Άμπου Ντάμπι με τη Φουτζέιρα, η οποία βρίσκεται στον Κόλπο του Ομάν, έξω από τα Στενά του Ορμούζ.
Αυτές οι διαδρομές έχουν αποκτήσει αυξανόμενη σημασία, καθώς οι παραγωγοί επιδιώκουν να διατηρήσουν τις εξαγωγές τους, μειώνοντας παράλληλα την έκθεσή τους σε επιθέσεις και περιορισμούς στα Στενά.
Η ανάκαμψη των αποστολών έχει αρχίσει να ασκεί πιέσεις στις τιμές του πετρελαίου. Το αργό πετρέλαιο τύπου Brent για παράδοση τον Δεκέμβριο υποχώρησε κατά 0,79% στα 101,44 δολάρια ανά βαρέλι κατά τις πρώτες συναλλαγές της Δευτέρας, ενώ το αμερικανικό αργό West Texas Intermediate (WTI) για παράδοση τον Νοέμβριο σημείωσε πτώση 1,20% στα 90,02 δολάρια. Ξεχωριστές αναφορές της αγοράς έδειξαν επίσης πτώση των τιμών, καθώς οι αυξημένες εξαγωγές από τη Μέση Ανατολή συνδυάστηκαν με την απόφαση των χωρών της G7 να διαθέσουν καύσιμα από τα αποθέματα έκτακτης ανάγκης.
Η G7 συμφώνησε να διαθέσει 100 εκατομμύρια βαρέλια ντίζελ και αργού πετρελαίου σε διάστημα τεσσάρων μηνών, αυξάνοντας τη διαθέσιμη προσφορά σε μια περίοδο που οι παγκόσμιες αγορές έχουν διαταραχθεί λόγω του πολέμου στο Ιράν και των περιορισμών σε άλλες βασικές πηγές διυλισμένων καυσίμων. Ο Αμερικανός υπουργός Ενέργειας, Chris Wright, δήλωσε την Κυριακή ότι η αύξηση της προσφοράς από τον Κόλπο και η συντονισμένη διάθεση αποθεμάτων από την G7 αναμένεται να συμβάλουν στη μείωση των τιμών της βενζίνης και του ντίζελ. Μιλώντας στο CBS News, ο Wright ανέφερε ότι οι ροές ενέργειας μέσω και γύρω από τα Στενά του Ορμούζ αυξάνονται και υποστήριξε ότι η εισροή επιπλέον καυσίμων στην αγορά θα πρέπει να συνεχίσει να ασκεί καθοδικές πιέσεις στις τιμές. Ωστόσο, αναγνώρισε ότι η σύγκρουση εξακολουθεί να ενέχει σημαντική αβεβαιότητα, επισημαίνοντας ότι «δεν υπάρχουν εγγυήσεις» όσο παραμένουν ενεργές οι στρατιωτικές εντάσεις. Αυτή η επιφυλακτικότητα αντικατοπτρίζεται και στα στοιχεία της Kpler.
Η αύξηση του όγκου των εξαγωγών δεν σημαίνει ότι η περιφερειακή μεταφορά πετρελαίου έχει επανέλθει στην προπολεμική της δομή. Το κόστος ναυτασφάλισης και μεταφοράς παραμένει υψηλό, οι εξαγωγείς χρησιμοποιούν λιγότερο αποδοτικές διαδρομές και οι εναλλακτικοί αγωγοί λειτουργούν πλέον στα όρια της μέγιστης δυναμικότητάς τους.
Η ικανότητα της Σαουδικής Αραβίας να διοχετεύει αργό πετρέλαιο προς τη δύση και η πρόσβαση των ΗΑΕ στο λιμάνι της Φουτζάιρα έχουν μετριάσει εν μέρει την πίεση στα Στενά του Ορμούζ, ωστόσο τα στενά παραμένουν κεντρική αρτηρία για τις περιφερειακές εξαγωγές ενέργειας.
Το ίδιο το Ιράν, ωστόσο, παραμένει εκτός αυτής της γενικότερης ανάκαμψης. Σύμφωνα με το πρακτορείο AFP, η Τεχεράνη εξακολουθεί να στερείται σημαντικού μέρους των εξαγωγών πετρελαίου της λόγω του αμερικανικού αντίμετρου αποκλεισμού που στοχεύει τα ιρανικά λιμάνια.
Το αποτέλεσμα είναι μια ολοένα και πιο άνιση εικόνα στον τομέα της ενέργειας στην περιοχή: οι παραγωγοί του Κόλπου (πλην του Ιράν) αποκαθιστούν τους όγκους εξαγωγών μέσω ενός συνδυασμού αγωγών, μεταφορών με δεξαμενόπλοια και εναλλακτικών θαλάσσιων διαδρομών, ενώ το Ιράν παραμένει σε μεγάλο βαθμό περιορισμένο. Οι συνθήκες της αγοράς εμφανίζονται, συνεπώς, πιο ισχυρές σε σχέση με τους πρώτους μήνες της σύγκρουσης, αλλά οι υποβόσκοντες κίνδυνοι δεν έχουν εξαλειφθεί. Τυχόν νέες επιθέσεις σε πλοία ή σε πετρελαϊκές υποδομές θα μπορούσαν να περιορίσουν εκ νέου τις προμήθειες, ενώ οι εναλλακτικές διαδρομές διαθέτουν περιορισμένα περιθώρια εφεδρικής δυναμικότητας σε περίπτωση κλιμάκωσης των διαταραχών.
Προς το παρόν, πάντως, τα στοιχεία της Kpler δείχνουν ότι οι εξαγωγείς πετρελαίου της περιοχής έχουν καταφέρει να επαναφέρουν τους όγκους στα επίπεδα που καταγράφονταν πριν από τον πόλεμο – και για αρκετές ημέρες, μάλιστα, να τα ξεπεράσουν. Αυτή η ανάκαμψη συμβάλλει στην άμβλυνση της πίεσης στις παγκόσμιες τιμές του πετρελαίου, παρόλο που η σύγκρουση γύρω από τα Στενά του Ορμούζ εξακολουθεί να καθιστά τη συγκεκριμένη διαδρομή πιο δαπανηρή, πιο περίπλοκη και σημαντικά λιγότερο προβλέψιμη.
