Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν επέκρινε τη Συνθήκη για τη Μη Διάδοση
των Πυρηνικών Όπλων (NPT), αποκαλώντας την δομικά άδικη και αμφισβητώντας γιατί την
υπέγραψε εξαρχής η Τουρκία.
Οι παρατηρήσεις του, που έγιναν κατά τη διάρκεια ενός προγράμματος αξιολόγησης των
συνεπειών του 12ήμερου πολέμου μεταξύ Ισραήλ και Ιράν, που μεταδόθηκε στις 27
Ιουνίου στο φιλοκυβερνητικό τηλεοπτικό κανάλι A Haber, έρχονται σε μια εποχή
αυξανόμενων εντάσεων για τα πυρηνικά ζητήματα και μεταβαλλόμενων ισορροπιών
δυνάμεων στην περιοχή. «Όταν διάβασα για πρώτη φορά το κείμενο της NPT», είπε ο
Φιντάν, «αναρωτήθηκα: Πώς συμφώνησαν όσοι την υπέγραψαν; Είναι ουσιαστικά ένα
έγγραφο όπου τα μη πυρηνικά κράτη αποδέχονται επ’ αόριστον την στρατιωτική υπεροχή
των πυρηνικά εξοπλισμένων κρατών».
Η NPT, η οποία τέθηκε σε ισχύ το 1970, βασίζεται σε τρεις βασικούς πυλώνες: την πρόληψη
της εξάπλωσης των πυρηνικών όπλων, την προώθηση του αφοπλισμού και τη διευκόλυνση
της πρόσβασης στην ειρηνική πυρηνική ενέργεια υπό διεθνείς διασφαλίσεις. Η Τουρκία
υπέγραψε τη συνθήκη στις 28 Ιανουαρίου 1969 και την επικύρωσε στις 17 Απριλίου 1980.
Παρόλο που 191 κράτη είναι συμβαλλόμενα μέρη της συνθήκης, ο Φιντάν υποστήριξε ότι
μόνο ο πρώτος πυλώνας εφαρμόζεται ουσιαστικά.
Ο Φιντάν κατηγόρησε τη συνθήκη ότι εδραιώνει μια στρατηγική ανισορροπία
αναγνωρίζοντας επίσημα πέντε κράτη με πυρηνικά όπλα – τις Ηνωμένες Πολιτείες, τη
Ρωσία, την Κίνα, τη Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο – τα οποία κατέχουν όλα μόνιμες έδρες
στο Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών. Αυτό, είπε, δημιουργεί «δομική αδικία»
και κλειδώνει μια ιεραρχία εξουσίας. «Τα πέντε κράτη με πυρηνικά όπλα δεν έχουν κάνει
ουσιαστικά βήματα προς τον αφοπλισμό», είπε ο Φιντάν.
«Ούτε έχουν εκπληρώσει την υποχρέωσή τους να βοηθήσουν άλλους στην ανάπτυξη
ειρηνικών πυρηνικών δυνατοτήτων.
Αυτή η ανισορροπία δημιουργεί απογοήτευση και στρατηγική ανισότητα». Τόνισε ότι η
υπόσχεση της συνθήκης για αφοπλισμό παρέμεινε σε μεγάλο βαθμό ρητορική. «Δεν έχει
σημειωθεί πραγματική πρόοδος. Το σύστημα βασίζεται στην ιδέα ότι μερικές χώρες
διατηρούν τις πυρηνικές τους δυνατότητες, ενώ οι υπόλοιπες αποδέχονται τη στρατηγική
τους κατωτερότητα», πρόσθεσε. Ο Φιντάν επέκτεινε την κριτική του πέρα από τις τεχνικές
λεπτομέρειες, εστιάζοντας σε αυτό που περιέγραψε ως εγγενή ακαμψία μεταξύ των
αναγνωρισμένων κρατών που διαθέτουν πυρηνικά όπλα της συνθήκης.
«Στο τρέχον γεωπολιτικό κλίμα, είναι σχεδόν αδύνατο για τις πέντε χώρες που διαθέτουν
πυρηνικά όπλα να συμφωνήσουν σε οποιοδήποτε ζήτημα πραγματικής στρατηγικής
σημασίας», είπε. «Αλλά υπάρχει πάντα ένα πράγμα στο οποίο συμφωνούν: να μην
επιτραπεί σε μια έκτη χώρα να αποκτήσει πυρηνικά όπλα». Είπε ότι παρά τον πυλώνα
αφοπλισμού της συνθήκης, δεν υπάρχει σοβαρή προσπάθεια μεταξύ αυτών των κρατών να
μειώσουν τα δικά τους οπλοστάσια. «Δεν υπάρχει καμία πρωτοβουλία για να μειωθεί ο
αριθμός σε τέσσερα ή τρία», είπε, «επειδή κανένα από αυτά δεν εμπιστεύεται το ένα το
άλλο».
Ο Φιντάν κατέληξε στο συμπέρασμα ότι το σύστημα, όπως έχει, δεν είναι βιώσιμο. «Αυτή η
εξίσωση έχει καθιερωθεί, αλλά δεν είναι βιώσιμη από την άποψη του διεθνούς
συστήματος», είπε. «Ειδικά σε έναν κόσμο όπου χώρες όπως το Ισραήλ διαθέτουν
πυρηνικά όπλα εκτός οποιουδήποτε διεθνούς πλαισίου, αυτή η ρύθμιση στερείται
βιωσιμότητας». Τα σχόλια του Φιντάν βασίζονται στην άμεση συμμετοχή στην παγκόσμια
πυρηνική διακυβέρνηση. Μεταξύ 2008 και 2010, διετέλεσε εκπρόσωπος της Τουρκίας στο
διοικητικό συμβούλιο του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ), του
εποπτικού φορέα των Ηνωμένων Εθνών με έδρα τη Βιέννη, υπεύθυνου για τη διασφάλιση
της συμμόρφωσης με τη Συνθήκη για τη Μη Διάθεση Πυρηνικών Όπλων (NPT).
Διεξήγαγε επίσης επιτόπια έρευνα στον ΔΟΑΕ και στον Οργανισμό Συνθήκης για την Πλήρη
Απαγόρευση των Πυρηνικών Δοκιμών κατά τη διάρκεια των διδακτορικών του σπουδών, οι
οποίες επικεντρώθηκαν στις τεχνολογίες πυρηνικής επαλήθευσης. Κατά τη διάρκεια της
συνέντευξης, ο Φιντάν δήλωσε ότι το προηγούμενο ακαδημαϊκό του έργο έχει
διαμορφώσει την άποψή του ότι το τρέχον καθεστώς των συνθηκών στερείται τόσο
νομιμότητας όσο και μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας.
Σύμφωνα με τον Φιντάν, το πιο ευαίσθητο αρχείο του ΔΟΑΕ ήταν πάντα το Ιράν, του
οποίου το πυρηνικό πρόγραμμα παραμένει υπό αυστηρό έλεγχο. Αντίθετα, επεσήμανε, η
Βόρεια Κορέα, η οποία αποσύρθηκε από τη συνθήκη το 2003, δεν υπόκειται πλέον στην
εποπτεία του οργανισμού. «Το Ιράν παραμένει υπό συνεχή πίεση και παρακολούθηση»,
είπε ο Φιντάν. «Εν τω μεταξύ, υπάρχουν χώρες εκτός της συνθήκης που διαθέτουν
πυρηνικά όπλα αλλά δεν θεωρούνται υπόλογες. Αυτό υπονομεύει την αξιοπιστία
ολόκληρου του συστήματος». Ο Φιντάν αποκάλυψε ότι η Τουρκία υπέβαλε πρόσφατα αυτό
που χαρακτήρισε δημιουργικές προτάσεις τόσο στις Ηνωμένες Πολιτείες όσο και στο Ιράν,
σε μια προσπάθεια να διευκολύνει τον διάλογο σχετικά με το πυρηνικό πρόγραμμα του
Ιράν. Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν ζητήσει πλήρεις περιορισμούς στον εμπλουτισμό, ενώ
το Ιράν επιμένει στο δικαίωμά του για ειρηνικό εμπλουτισμό βάσει του διεθνούς δικαίου.
Η Τουρκία δεν έχει γνωστό στρατιωτικό πυρηνικό πρόγραμμα και έχει τηρήσει σταθερά τις
δεσμεύσεις της βάσει της NPT. Η χώρα κατασκευάζει επί του παρόντος τον πρώτο πυρηνικό
σταθμό ηλεκτροπαραγωγής της στο Ακούγιου με πλήρη ρωσική ιδιοκτησία και λειτουργία.
Ωστόσο, ο Πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και φιλοκυβερνητικοί κύκλοι τονίζουν συχνά
ότι η έλλειψη πυρηνικών όπλων της Τουρκίας αποτελεί μειονέκτημα στην περιοχή.
Τον Μάρτιο του 2018, ο Πρόεδρος Ερντογάν δεσμεύτηκε να αποκτήσει προηγμένο
στρατιωτικό υλικό, συμπεριλαμβανομένων πυρηνικών πυραύλων, όταν συνέκρινε τις
στρατιωτικές δυνατότητες της Τουρκίας με εκείνες των Ηνωμένων Πολιτειών, λέγοντας ότι
η Τουρκία έχει τον Θεό στο πλευρό της και ότι ο λαός του βαδίζει για μαρτυρικό θάνατο, σε
αντίθεση με τους Αμερικανούς. Τον Απρίλιο του 2018, ο Ερντογάν επέκρινε τον
Πρωθυπουργό Βενιαμίν Νετανιάχου, χαρακτηρίζοντας το Ισραήλ τρομοκρατικό κράτος και
προειδοποιώντας ότι ο Νετανιάχου δεν πρέπει να καυχιέται ότι κατέχει πυρηνικά όπλα,
καθώς θα καταστούν αναποτελεσματικά όταν έρθει η ώρα. Μια άλλη δήλωση έγινε στις 4
Σεπτεμβρίου 2019, όταν ο Ερντογάν είπε: «Ορισμένες χώρες έχουν πυραύλους με
πυρηνικές κεφαλές, και όχι μόνο έναν ή δύο. Αλλά [μας λένε] ότι δεν μπορούμε να τους
έχουμε στα χέρια μας. Αυτό δεν θα το δεχτώ ποτέ». Άτομα κοντά στον Ερντογάν
επανέλαβαν παρόμοιες φιλοδοξίες για πυρηνικά όπλα. Τον Ιανουάριο του 2018, ο τότε
υπουργός Εξωτερικών Μεβλούτ Τσαβούσογλου επέκρινε τις Ηνωμένες Πολιτείες, λέγοντας
ότι οι ΗΠΑ δεν μπορούν να ζητούν από άλλους να εγκαταλείψουν τα πυρηνικά όπλα
διατηρώντας παράλληλα το δικό τους οπλοστάσιο. Τον Νοέμβριο του 2020, ο Μεσούτ Χακί
Τσασίν, σύμβουλος του προέδρου για θέματα ασφάλειας και εξωτερικής πολιτικής, δήλωσε
ότι η Τουρκία θα προσλάμβανε μηχανικούς σε όλο τον κόσμο, συμπεριλαμβανομένων
πυρηνικών επιστημόνων, για να εξυπηρετήσουν τα συμφέροντα της κυβέρνησης. «Η
Τουρκία πρέπει να έχει πυρηνικά όπλα, ICBM, τότε κανείς δεν θα μπορεί να μας αγγίξει,
όπως η Βόρεια Κορέα», δήλωσε ο Τζεμ Κιουτσούκ, κορυφαίος κυβερνητικός
προπαγανδιστής, κατά τη διάρκεια τηλεοπτικής εμφάνισης τον Απρίλιο του 2020. Ο
Χαϊρετίν Καραμάν, 90χρονος ισλαμιστής νομικός και επικεφαλής θρησκευτικός εκδότης
διαταγμάτων για τον Ερντογάν, καθώς και εξέχων ιδεολόγος της Τουρκικής
Μουσουλμανικής Αδελφότητας, δήλωσε ότι η Τουρκία πρέπει να επιδιώξει πυρηνικές
δυνατότητες για να αντιμετωπίσει το Ισραήλ και να εδραιώσει αποτροπή έναντι των
αντιπάλων του.
Σε άρθρο που δημοσιεύθηκε στις 8 Σεπτεμβρίου 2024 στην ισλαμιστική εφημερίδα Yeni
Safak, ο Karaman υποστήριξε ότι οι τρέχουσες προσπάθειες της Τουρκίας δεν επαρκούν για
να σταματήσουν το Ισραήλ. Προέτρεψε ότι «είτε ο ισλαμικός κόσμος πρέπει να ενωθεί και
να συνεργαστεί με την Κίνα και τη Ρωσία, είτε η Τουρκία πρέπει να προχωρήσει
αποκτώντας πυρηνικές κεφαλές και όπλα». Ο Karaman επαίνεσε τις προσπάθειες της
κυβέρνησης Ερντογάν για την προώθηση της αμυντικής βιομηχανίας και την ενίσχυση των
συμβατικών πολεμικών δυνατοτήτων της Τουρκίας. Ωστόσο, επέκρινε τη Συνθήκη για τη
Μη Διάδοση των Πυρηνικών Όπλων (NPT), υποστηρίζοντας ότι οι πυρηνικές δυνάμεις που
αναγνωρίζονται βάσει της συνθήκης είναι αποικιοκράτες που επιδιώκουν να διατηρήσουν
την εκμετάλλευσή τους μέσω στρατιωτικής βίας. «Εάν οι χώρες που εκμεταλλεύονται
αποκτήσουν πυρηνικά όπλα, δεν θα μπορούν πλέον να συνεχίσουν την καταπίεσή τους»,
πρόσθεσε.
Turkey’s FM criticizes nuclear weapons treaty as unjust, questions Turkish endorsement
Πηγή: VoiceNews.gr
