Στις 28 Μαΐου 1453, με τους Οθωμανούς έτοιμους για την τελική επίθεση, ο αυτοκράτορας Κωνσταντίνος ΙΑ΄ Παλαιολόγος οργάνωσε μια τελευταία λειτουργία στην Αγία Σοφία. Μετά τη θεία κοινωνία, αποχαιρέτησε με δάκρυα τους αξιωματούχους και τους στρατιώτες του. Τους είπε ότι η ώρα της κρίσης έφτασε, ότι υπάρχουν τέσσερις λόγοι για να πολεμήσουν μέχρι θανάτου — η πίστη, η πατρίδα, ο αυτοκράτορας και οι αγαπημένοι τους. Τους ζήτησε να μείνουν ανδρείοι ώστε η μνήμη τους να ζήσει αιώνια.
Όσοι άκουσαν τα λόγια του έκλαψαν και αγκαλιάστηκαν. Κανείς δεν σκεφτόταν πια την οικογένειά του ή τα υπάρχοντά του — μόνο την πατρίδα. Μετά επέστρεψαν στις θέσεις τους στα τείχη.
Ο αυτοκράτορας πήγε στην πιο αδύναμη πύλη, την Πύλη του Αγίου Ρωμανού, και έμεινε άγρυπνος όλη τη νύχτα περιμένοντας την επίθεση.
Η μάχη
Λίγο μετά τα μεσάνυχτα της 29ης Μαΐου, οι Τούρκοι εξαπέλυσαν τη μεγάλη επίθεση. Πρώτα έστειλαν τους λιγότερο έμπειρους στρατιώτες για να εξαντλήσουν τους υπερασπιστές, και μετά τους καλύτερους γενίτσαρους.
Οι Βυζαντινοί αντιστάθηκαν ηρωικά — γκρέμιζαν σκάλες, έκαιγαν πολεμικές μηχανές, χτυπούσαν τους εχθρούς με πέτρες και βέλη. Για δύο ώρες η μάχη ήταν αμφίρροπη και φαινόταν ότι οι υπερασπιστές θα κρατούσαν.
Ένας κρίσιμος σταθμός ήταν ο τραυματισμός του Γενουάτη στρατηγού Ιωάννη Ιουστινιάνη. Χτυπήθηκε στο πόδι, πανικοβλήθηκε και εγκατέλειψε τη μάχη κρυφά, χωρίς να ορίσει αντικαταστάτη. Οι στρατιώτες του, όταν είδαν ότι έφυγε, σκόρπισαν από φόβο. Ο αυτοκράτορας τον παρακάλεσε να γυρίσει, λέγοντας ότι η πληγή ήταν ασήμαντη και ότι η παρουσία του ήταν απαραίτητη — εκείνος όμως αρνήθηκε.
Εκμεταλλευόμενοι τη σύγχυση, οι Τούρκοι κατάφεραν να σκαρφαλώσουν στα τείχη. Ταυτόχρονα, άλλοι εισέβαλαν από μια παλιά κρυφή είσοδο, την Κερκόπορτα, που είχε μείνει ανοιχτή από αμέλεια. Μέσα στην πόλη ακούστηκαν φωνές: «Έπεσε το φρούριο!» — και η άμυνα κατέρρευσε ψυχολογικά.
Η τελευταία αντίσταση
Ο Κωνσταντίνος, βλέποντας ότι δεν υπήρχε πλέον ελπίδα, όρμησε μόνος στην αδύναμη πύλη και ρίχτηκε πάνω στους εχθρούς. Πολέμησε με σπαθί στο χέρι έως το τέλος, μαζί με έναν μικρό αριθμό πιστών συντρόφων. Σκοτώθηκε στη μάχη, ως απλός στρατιώτης, χωρίς ποτέ να παραδοθεί.
Η άλωση
Στις 2:30 το μεσημέρι της 29ης Μαΐου 1453, η Κωνσταντινούπολη έπεσε οριστικά στα χέρια των Οθωμανών Τούρκων. Ακολούθησε λεηλασία, σφαγές, αιχμαλωσία αμάχων. Η Αγία Σοφία βεβηλώθηκε. Χιλιάδες κάτοικοι σφαγιάστηκαν ή υποδουλώθηκαν.
Η χιλιόχρονη Βυζαντινή Αυτοκρατορία — το μεγαλύτερο σύμβολο του Ελληνισμού και της Ορθοδοξίας — είχε φτάσει στο τέλος της.
Τα σημεία που έδειξε ο Θεός πριν την άλωση της Πόλης
Λίγα εικοσιτετράωρα πριν από την ιστορική πτώση της Κωνσταντινούπολης τον Μάιο του 1453, μια σειρά από σπάνια φυσικά φαινόμενα και απρόσμενα περιστατικά καταγράφηκαν από τους χρονικογράφους της εποχής, διαμορφώνοντας ένα κλίμα έντονης ανησυχίας στους κατοίκους της Πόλης.
Τα γεγονότα της 22ας και 25ης Μαΐου
Η αρχή των ασυνήθιστων φαινομένων σημειώθηκε το βράδυ της 22ας Μαΐου, όταν έλαβε χώρα μια μερική έκλειψη σελήνης. Καθώς το φεγγάρι σκοτεινιάζε, επανήλθαν στη μνήμη των παλαιότερων παλιές προφητείες, προκαλώντας αναστάτωση στον πληθυσμό, ενώ στο αντίπαλο στρατόπεδο το γεγονός ερμηνεύτηκε ως ευνοϊκό σημάδι.
Λίγες ημέρες αργότερα, στις 25 Μαΐου, κατά τη διάρκεια της μεγάλης λιτανείας, η εικόνα της Παναγίας της Οδηγήτριας γλίστρησε από τη βάση της. Το περιστατικό αυτό, σε συνδυασμό με μια ξαφνική και σφοδρή καταιγίδα που ακολούθησε αμέσως μετά, επιέτεινε την κατηφόρα της ψυχολογίας των αμυνομένων, καθώς το σκοτάδι κάλυψε την Πόλη κατά τη διάρκεια της ημέρας.
Η ομίχλη και η λάμψη στην Αγία Σοφία
Το πλέον αξιοσημείωτο μετεωρολογικό φαινόμενο καταγράφηκε στις 26 Μαΐου, όταν μια εξαιρετικά πυκνή ομίχλη κάλυψε ολόκληρη την Κωνσταντινούπολη. Το φαινόμενο αυτό χαρακτηρίστηκε ως εντελώς ασυνήθιστο για την περιοχή κατά τον μήνα Μάιο, ενισχύοντας την αίσθηση της απομόνωσης της πόλης.
Παράλληλα, κατά τις τελευταίες νύχτες της πολιορκίας, αυτόπτες μάρτυρες ανέφεραν την ύπαρξη μιας παράξενης φωτεινής λάμψης πάνω από τον τρούλο της Αγίας Σοφίας. Το φως αυτό παρέμενε ορατό για αρκετή ώρα πριν χαθεί στον ουρανό, γεγονός που οι ιστορικοί της εποχής κατέγραψαν ως το επιστέγασμα των ασυνήθιστων γεγονότων που προλόγισαν το τέλος μιας εποχής.
