Η συζήτηση για την πρόσβαση των παιδιών και εφήβων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μπαίνει σε νέα φάση, καθώς ολοένα και περισσότερες κυβερνήσεις —συμπεριλαμβανομένης της ελληνικής— εξετάζουν νομοθετική απαγόρευση της χρήσης των social media για ανηλίκους κάτω των 15 ετών. Η πρωτοβουλία ξεκίνησε δυναμικά από τη Γαλλία, με τον πρόεδρο Εμανουέλ Μακρόν να ζητά ευρωπαϊκή δράση, και πλέον συζητείται έντονα και στη χώρα μας.
Το πλαίσιο της πρότασης
Σύμφωνα με τις έως τώρα πληροφορίες, τα βασικά μέτρα που μελετώνται περιλαμβάνουν:
- Θέσπιση ελάχιστου ηλικιακού ορίου 15 ετών για τη χρήση δημοφιλών πλατφορμών (Instagram, TikTok, Facebook, κ.ά.).
- Υποχρεωτική επαλήθευση ηλικίας κατά την εγγραφή, μέσω αξιόπιστων ψηφιακών μεθόδων.
- Ενίσχυση γονεϊκού ελέγχου, με τη δημιουργία πλατφόρμας όπου οι γονείς θα μπορούν να ρυθμίζουν την πρόσβαση, τη διάρκεια χρήσης και τα φίλτρα περιεχομένου.
- Νομοθετικές ρυθμίσεις για τον καθορισμό κυρώσεων σε πλατφόρμες που δεν συμμορφώνονται.
Στην Ελλάδα, το θέμα βρίσκεται στο τραπέζι σε συνεργασία των Υπουργείων Ψηφιακής Διακυβέρνησης, Παιδείας και Κοινωνικής Συνοχής, χωρίς όμως να έχει ακόμα κατατεθεί επίσημο νομοσχέδιο.
Τα επιχειρήματα υπέρ της απαγόρευσης
Η υπερβολική χρήση των social media από παιδιά και εφήβους έχει απασχολήσει ιδιαίτερα ειδικούς και ερευνητές τα τελευταία χρόνια. Μελέτες έχουν δείξει ότι:
- Επιβαρύνει την ψυχική υγεία, συνδέεται με αυξημένα ποσοστά άγχους, κατάθλιψης και χαμηλής αυτοεκτίμησης.
- Οδηγεί σε εθισμό και αποστέρηση πραγματικών κοινωνικών επαφών, με τα παιδιά να περνούν ώρες μπροστά σε οθόνες εις βάρος της φυσικής δραστηριότητας ή της μάθησης.
- Τα εκθέτει σε επικίνδυνο ή ακατάλληλο περιεχόμενο, όπως παραπληροφόρηση, cyberbullying ή επικίνδυνες προκλήσεις (challenges).
- Προστατεύει την παιδική ηλικία θέτοντας σαφή όρια και ευθύνη στην πολιτεία, αντί να επαφίεται μόνο στις γονεϊκές δυνάμεις.
Η λογική είναι ότι, όπως δεν επιτρέπεται η κατανάλωση αλκοόλ ή η οδήγηση κάτω από ένα συγκεκριμένο ηλικιακό όριο, έτσι και η ψηφιακή πρόσβαση σε ιδιαίτερα επιδραστικά περιβάλλοντα πρέπει να ρυθμιστεί θεσμικά.
Αντιρρήσεις και οι προκλήσεις
Η συζήτηση, ωστόσο, δεν είναι μονοδιάστατη. Υπάρχουν σοβαρά ζητήματα που πρέπει να αντιμετωπιστούν:
- Δικαιώματα και ελευθερίες: Η απαγόρευση ενδέχεται να θίξει το δικαίωμα στην έκφραση και την πληροφόρηση, ιδίως όταν εφαρμόζεται με γενικευμένο τρόπο.
- Τεχνική εφαρμογή: Η αξιόπιστη επαλήθευση ηλικίας είναι εξαιρετικά δύσκολη, καθώς πολλοί ανήλικοι χρησιμοποιούν ψεύτικα στοιχεία ή VPN για να παρακάμπτουν περιορισμούς.
- Ρόλος γονέων και σχολείων: Χωρίς ενημέρωση και συνεργασία με τους ενήλικες του περιβάλλοντος των παιδιών, καμία νομοθεσία δεν μπορεί να είναι πλήρως αποτελεσματική.
- Ευρωπαϊκό νομικό πλαίσιο: Ο Γενικός Κανονισμός Προστασίας Δεδομένων (GDPR) προβλέπει όρια και συγκατάθεση γονέων για τη χρήση υπηρεσιών από παιδιά, αλλά η εφαρμογή διαφέρει από χώρα σε χώρα, δημιουργώντας νομικές ασάφειες.
Η ελληνική πραγματικότητα
Στην Ελλάδα, σύμφωνα με σχετικές ανακοινώσεις, σχεδιάζεται ένα σύστημα φίλτρων και γονεϊκού ελέγχου που θα ενεργοποιείται αυτόματα σε συσκευές παιδιών κάτω των 15 ετών. Επιπλέον, εξετάζονται συνεργασίες με τις ίδιες τις πλατφόρμες για την εφαρμογή περιορισμών.
Ωστόσο, μένει να φανεί πώς θα διασφαλιστεί η πραγματική συμμόρφωση και πώς θα αποτραπούν οι τρόποι παράκαμψης που ήδη χρησιμοποιούν πολλοί έφηβοι.
Η ελληνική κοινωνία, όπου η χρήση των social media ξεκινά πολλές φορές από το δημοτικό σχολείο, θα χρειαστεί μια ευρύτερη κουλτούρα ψηφιακής παιδείας, κάτι που δεν μπορεί να επιτευχθεί μόνο με απαγορεύσεις.
Η προτεινόμενη απαγόρευση των social media για ανηλίκους κάτω των 15 ετών είναι μια τολμηρή αλλά σύνθετη πολιτική πρωτοβουλία. Αν εφαρμοστεί με σοβαρότητα, μπορεί να συμβάλει στην καλύτερη προστασία της ψυχικής υγείας των παιδιών και στην υπεύθυνη χρήση του διαδικτύου.
Ωστόσο, χωρίς τεχνικά αξιόπιστους μηχανισμούς, χωρίς συμμετοχή των γονέων και χωρίς παιδεία γύρω από τα ψηφιακά μέσα, κινδυνεύει να μείνει γράμμα κενό ή να οδηγήσει σε ανεπιθύμητες παρενέργειες.
Η ισορροπία ανάμεσα στην προστασία και την ελευθερία των παιδιών στο διαδίκτυο είναι μια δύσκολη αλλά αναγκαία συζήτηση που μόλις ξεκινά — και η κοινωνία πρέπει να την αντιμετωπίσει με σοβαρότητα, ψυχραιμία και ρεαλισμό.
Πηγή: VoiceNews.gr
