Ξεχωριστή ημέρα για την Ορθοδοξία αποτελεί η Δευτέρα 26 Οκτωβρίου, καθώς τιμάται η ιερή μνήμη του Αγίου Δημητρίου του Μυροβλύτη, ενός από τους πλέον λαοφιλείς και σεβαστούς Αγίους της Εκκλησίας. Ο Άγιος Δημήτριος τυγχάνει ο πολιούχος και προστάτης της Θεσσαλονίκης, ενώ ο εορτασμός του συνδέεται στενά με τη θρησκευτική παράδοση, μείζονα ιστορικά γεγονότα και έθιμα που διατηρούνται ολοζώντανα σε ολόκληρη τη χώρα.
Η συγκεκριμένη ημερομηνία φέρει ιδιαίτερο βάρος για τη Θεσσαλονίκη, καθότι στις 26 Οκτωβρίου 1912 η νύμφη του Θερμαϊκού απελευθερώθηκε από τον οθωμανικό ζυγό, μια ιστορική σύμπτωση με την εορτή του Πολιούχου που χάλκευσε ακόμη περισσότερο τον δεσμό του με την πορεία της πόλης.
Τη Δευτέρα την ονομαστική τους εορτή έχουν όσοι φέρουν ονόματα που συνδέονται με τον Άγιο Δημήτριο και τους λοιπούς συνεορταζόμενους Αγίους. Αναλυτικότερα, γιορτάζουν οι Δημήτρης, Δημήτριος, Δήμος, Μήτσος, Μίμης, Μήτρος, Τζίμης, Ντέμης, Ντίμης, καθώς και οι Δήμητρα, Δημητρία, Μιμή, Μιμίκα και Ντέμη. Παράλληλα, την τιμητική τους έχουν ο Γλύκων και ο Γλυκός, ο Λούππος και ο Λούππης, καθώς και ο Λέπτινος με τη Λεπτίνα.
Ο Άγιος Δημήτριος ο Μυροβλύτης αποτελεί δεσπόζουσα μορφή της Χριστιανοσύνης. Γεννημένος περί το 280 μ.Χ. στη Θεσσαλονίκη από εύπορη οικογένεια, έζησε κατά τη βασιλεία του αυτοκράτορα Μαξιμιανού. Βάσει της εκκλησιαστικής ιστορίας, ανήλθε στο στρατιωτικό αξίωμα του χιλιάρχου, ενώ παράλληλα ασπάστηκε τον Χριστιανισμό και επιδόθηκε με ζήλο στη διδασκαλία του Ευαγγελίου προς τη νεολαία της πόλης.
Η έντονη δράση του προκάλεσε την οργή των ειδωλολατρικών αρχών, με αποτέλεσμα τη σύλληψη και φυλάκισή του, καθώς αρνήθηκε σθεναρά να απαρνηθεί την πίστη του. Κατά την παράδοση, ο μαθητής του Νέστορας, λαμβάνοντας την ευλογία του, νίκησε στη μονομαχία τον ανίκητο παλαιστή Λυαίο, γεγονός που εξόργισε τον αυτοκράτορα, ο οποίος διέταξε τη θανάτωση του Νέστορα αλλά και τον μαρτυρικό θάνατο του Δημητρίου με λογχισμούς. Στον τάφο του ανεγέρθηκε μεγαλοπρεπής ναός, ενώ το ευωδιαστό μύρο που ανέβλυζε από το σημείο του χάρισε την προσωνυμία «Μυροβλύτης».
Η σχέση του Αγίου με τη Θεσσαλονίκη παραμένει αρραγής διαμέσου των αιώνων, καθώς οι κάτοικοι βλέπουν στο πρόσωπό του τον παντοτινό υπερασπιστή τους απέναντι σε επιδρομές και δεινά. Η απελευθέρωση της πόλης το 1912 σφράγισε αυτόν τον συμβολισμό. Πέραν της μακεδονικής πρωτεύουσας, ο Άγιος Δημήτριος τιμάται ως πολιούχος στη Χρυσούπολη, την Ελασσόνα, τη Ναύπακτο, την Κερατέα και την Κηφισιά.
Η εορτή του συνδέεται παράλληλα με τον αγροτικό και κτηνοτροφικό κύκλο, καθώς θεωρείται ο «φθινοπωρινός Άγιος», σε αντιδιαστολή με τον εαρινό Άγιο Γεώργιο. Για τους κτηνοτρόφους αποτελούσε παραδοσιακά ορόσημο για τη συμφωνία των βοσκών και τη μετακίνηση των κοπαδιών. Οι γεωργοί ετοίμαζαν τον σπόρο της νέας σοδειάς, ραντίζοντάς τον συχνά με αγιασμένο μύρο, ενώ οι αμπελουργοί άνοιγαν τα πρώτα βαρέλια με το νέο κρασί.
Ξεχωριστή θέση κατέχει και το έθιμο του «κουρμπανιού», δηλαδή η συλλογική παρασκευή φαγητού από προσφερόμενο ζώο, όπως ταύρος ή τράγος με φασόλια στη Χαλκιδική, το οποίο μοιραζόταν στους πιστούς. Τα λαϊκά αυτά δρώμενα, γεμάτα αλληλεγγύη και κοινοτικό πνεύμα, επιβεβαιώνουν ότι η 26η Οκτωβρίου παραμένει κομβικός σταθμός για την ορθόδοξη πίστη και την ελληνική παράδοση.
