Όπως επισημαίνει η Επιτροπή, οι παράνομες διελεύσεις των εξωτερικών συνόρων βρίσκονται στο χαμηλότερο επίπεδο από το 2021, ωστόσο τα πρόσφατα γεγονότα, από τα ανατολικά σύνορα της ΕΕ έως τις ακτές της Μεσογείου, καταδεικνύουν την ανάγκη για περαιτέρω ενίσχυση των ευρωπαϊκών εργαλείων. Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στην κρίση του φετινού καλοκαιριού στη Θέουτα, η οποία, σύμφωνα με την Επιτροπή, ανέδειξε πόσο γρήγορα μπορούν να δημιουργηθούν ξαφνικές, μαζικές αφίξεις στα εξωτερικά σύνορα και να οδηγήσουν σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης.
Το σχέδιο βασίζεται σε πέντε βασικούς άξονες: ενίσχυση της συνεργασίας με χώρες εταίρους για την πρόληψη της παράτυπης μετανάστευσης, ενίσχυση των εξωτερικών συνόρων, βελτίωση της παρακολούθησης και της έγκαιρης προειδοποίησης, εξάρθρωση των δικτύων διακίνησης μεταναστών και εμπορίας ανθρώπων και ενίσχυση των επιστροφών.
Στο πλαίσιο της συνεργασίας με τρίτες χώρες, η Επιτροπή προτείνει, μεταξύ άλλων, την ενίσχυση της παρακολούθησης, της έγκαιρης προειδοποίησης και της ανταλλαγής πληροφοριών, καθώς και στενότερη συνεργασία μεταξύ Frontex, Europol και Eurojust. Προβλέπεται επίσης η ανάπτυξη κέντρων συντονισμού του Ευρωπαϊκού Συστήματος Επιτήρησης των Συνόρων (EUROSUR) με χώρες εταίρους.
Σε ό,τι αφορά τα εξωτερικά σύνορα, η Επιτροπή προαναγγέλλει νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο αντιμετώπισης καταστάσεων έκτακτης ανάγκης, ιδίως για σενάρια στα οποία χρησιμοποιούνται μαζικές μετακινήσεις ως εργαλείο πίεσης. Παράλληλα, προτείνει την ενίσχυση της εντολής του Frontex, μεταξύ άλλων με ενισχυμένο μόνιμο σώμα για την άμεση ανάπτυξη προσωπικού και εξοπλισμού, ισχυρότερο ρόλο στις επιστροφές και ενισχυμένη ικανότητα παρακολούθησης των εξωτερικών συνόρων και των προσυνοριακών περιοχών.
Η Επιτροπή προτείνει επίσης την ενίσχυση της δυνατότητας του Frontex να παρακολουθεί τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, με στόχο την καλύτερη επίγνωση της κατάστασης και την επιχειρησιακή στήριξη της διαχείρισης των εξωτερικών συνόρων. Παράλληλα, τα κράτη μέλη καλούνται να παρέχουν έγκαιρες πληροφορίες στο EUROSUR και να αναφέρουν άμεσα εξελίξεις που επηρεάζουν τα εξωτερικά σύνορα.
Για την εξάρθρωση των δικτύων διακίνησης, η Επιτροπή καλεί το Συμβούλιο να εγκρίνει ταχέως το προτεινόμενο καθεστώς κυρώσεων κατά των διακινητών, ενώ ζητά από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να συμφωνήσει επειγόντως επί της διαπραγματευτικής του θέσης για την αναθεωρημένη οδηγία για τη διευκόλυνση της παράνομης εισόδου και διαμονής. Παράλληλα, προβλέπεται ενισχυμένη συνεργασία με διαδικτυακές πλατφόρμες, χρηματοπιστωτικά ιδρύματα και παρόχους ψηφιακών πληρωμών για τον εντοπισμό παράνομων χρηματοοικονομικών ροών.
Ο πέμπτος άξονας αφορά την ενίσχυση των επιστροφών, μέσω στενότερης συνεργασίας με τρίτες χώρες στον τομέα της επανεισδοχής, ενίσχυσης του ρόλου του Frontex και ευρύτερης αξιοποίησης της στήριξης του Οργανισμού για επιστροφή, επανεισδοχή και επανένταξη. Η Επιτροπή προτείνει επίσης την ψηφιοποίηση των διαδικασιών, με στόχο την αύξηση της αποτελεσματικότητας των επιστροφών και τη μείωση του διοικητικού φόρτου.
Το σχέδιο πέντε σημείων θα παρουσιαστεί στα κράτη μέλη στο Συμβούλιο Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων, που θα πραγματοποιηθεί την 1η και 2α Οκτωβρίου.
