Σε παγκόσμιο επίπεδο, η κατανάλωση λαχανικών παραμένει σημαντικά χαμηλότερη από τα επίπεδα που συστήνονται για μια υγιεινή διατροφή, καθώς οι άνθρωποι καταναλώνουν περίπου 40% λιγότερα λαχανικά από όσα χρειάζονται.
Την ίδια ώρα, η ποικιλία των λαχανικών που καλλιεργούνται και καταναλώνονται περιορίζεται διαρκώς. Η ακρίβεια και η εκβιομηχάνιση της γεωργίας οδηγούν σε ολοένα μικρότερη κατανάλωση και καλλιέργεια λαχανικών, με πολλές παραδοσιακές ποικιλίες να απειλούνται πλέον με εξαφάνιση. Η εξέλιξη αυτή προκαλεί ανησυχία, καθώς η χαμηλή κατανάλωση λαχανικών συγκαταλέγεται στους πέντε σημαντικότερους διατροφικούς παράγοντες κινδύνου που συμβάλλουν στο παγκόσμιο φορτίο ασθενειών.
Ο γεωπόνος Μαάρτεν φαν Ζόνεφελντ, επικεφαλής της έρευνας κατά τη θητεία του στο Παγκόσμιο Κέντρο Λαχανικών (World Vegetable Center), επισημαίνει την ανάγκη να διευρυνθεί όχι μόνο η ποσότητα, αλλά και η ποικιλία των λαχανικών που καλλιεργούνται και καταναλώνονται.
«Η λύση δεν είναι απλώς να καλλιεργούμε περισσότερα λαχανικά – αλλά και να καλλιεργούμε περισσότερα είδη και ποικιλίες», σημειώνει.
Από την ποικιλία στη μονοκαλλιέργεια
Η εκβιομηχάνιση της γεωργίας έχει περιορίσει σημαντικά την ποικιλία των καλλιεργειών. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η πατάτα: παρότι παγκοσμίως έχουν καταγραφεί περισσότερες από 4.000 ποικιλίες, στις ΗΠΑ μόλις 5 έως 8 χρησιμοποιούνται ευρέως.
Η απώλεια της γενετικής ποικιλότητας αφορά και τα άγρια συγγενικά είδη των λαχανικών. Σύμφωνα με ανασκόπηση του FAO, το 24% όσων έχουν αξιολογηθεί σε επίπεδο είδους απειλούνται με εξαφάνιση.
Η εξέλιξη αυτή δεν σημαίνει μόνο απώλεια ποικιλιών, αλλά και πολύτιμων θρεπτικών συστατικών και χαρακτηριστικών που βοηθούν τις καλλιέργειες να προσαρμόζονται στην κλιματική αλλαγή.
Λαχανικά που είναι ανθεκτικά στην κλιματική αλλαγή
Το φυτό αράχνη είναι ένα σκουροπράσινο φυλλώδες λαχανικό που καλλιεργείται στην Αφρική και έχει αναγνωριστεί για την ανθεκτικότητά του στην κλιματική αλλαγή, ενώ παράλληλα είναι πλούσιο σε βασικά θρεπτικά συστατικά.
«Σήμερα, μόνο λίγες τοπικές ποικιλίες διατηρούνται σε τράπεζες γενετικού υλικού, ενώ υπάρχουν σημαντικά κενά στις συλλογές, περιορίζοντας την αναπαραγωγή και την ανάπτυξη βελτιωμένων ποικιλιών για παραγωγή μεγαλύτερης κλίμακας», σημειώνουν οι ερευνητές.
Το λάχανο slippery cabbage είναι ένα από τα δημοφιλέστερα σκουροπράσινα φυλλώδη λαχανικά στον Ειρηνικό και, σύμφωνα με τους ερευνητές, θα μπορούσε να συμβάλει σημαντικά στη βελτίωση της διατροφής, ιδιαίτερα των γυναικών και των παιδιών.
Η πικρή κολοκύθα, ένα ακόμη λαχανικό ανθεκτικό στην κλιματική αλλαγή , είναι δημοφιλές στην Ασία και την Καραϊβική και διαθέτει πολλούς άγριους συγγενείς. Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι αυτοί θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν για τη βελτίωση των καλλιεργειών στις τροπικές περιοχές.
Επιπλέον, η γνωστή κολοκύθα, αντέχει στην ξηρασία και τις υψηλές θερμοκρασίες, παράγοντας παράλληλα καρπούς πλούσιους σε βήτα-καροτίνη. Παρά τη δημοφιλία της, οι ερευνητές λένε ότι «οι γενετικοί της πόροι παραμένουν σε μεγάλο βαθμό αναξιοποίητοι και ανεπαρκώς διατηρημένοι».
Οι ερευνητές θεωρούν ότι αυτά τα τέσσερα λαχανικά θα μπορούσαν να αποτελέσουν ένα καλό σημείο εκκίνησης για τη διαφοροποίηση των καλλιεργειών σε περιφερειακό επίπεδο. Υπάρχουν, όμως, πολλές ακόμη επιλογές. Το ζητούμενο είναι να αρχίσουμε να τα καλλιεργούμε και να τα καταναλώνουμε προτού εξαφανιστούν.
«Η συνεχιζόμενη απώλεια βιοποικιλότητας για αυτά και περισσότερα από 1.480 άλλα είδη λαχανικών συμβαίνει σε μια περίοδο κατά την οποία τα παγκόσμια διατροφικά συστήματα χρειάζονται επειγόντως διαφοροποίηση», επισημαίνουν .
Μια παγκόσμια πρωτοβουλία, προσθέτουν, θα μπορούσε να διασφαλίσει ότι οι τοπικές και περιφερειακές προσπάθειες θα μεταφραστούν σε βελτιώσεις της διατροφής τόσο σε τοπικό όσο και σε παγκόσμιο επίπεδο.
Πηγή: Science Alert
